ยาอีเพอริโซน (Eperisone)

ยาอีเพอริโซน หรือชื่อการค้าว่า ไมโอนอล® (Myonal®) เป็นยาคลายกล้ามเนื้อในกลุ่มที่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งสามารถคลายได้ทั้งกล้ามเนื้อลายและกล้ามเนื้อเรียบของหลอดเลือด ยานี้ใช้เพื่อลดอาการเกร็งและปวดตึงของกล้ามเนื้อ รวมถึงช่วยปรับปรุงการไหลเวียนโลหิต โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะอัมพาตหดเกร็งจากโรคหลอดเลือดสมอง ข้อดีสำคัญของยาอีเพอริโซนคือทำให้ง่วงซึมน้อยกว่ายาคลายกล้ามเนื้อชนิดอื่น จึงเหมาะสำหรับผู้ที่ยังต้องทำกิจวัตรประจำวัน

ที่มาและการออกฤทธิ์:

Eperisone เป็นยาที่พัฒนาขึ้นในประเทศญี่ปุ่น เริ่มวางจำหน่ายในปีค.ศ. 1983 หลัง Tolperisone นับสิบปี และมีการใช้อย่างแพร่หลายในหลายประเทศในทวีปเอเชีย กลไกการออกฤทธิ์ของ eperisone ประกอบด้วยหลายส่วนร่วมกัน ได้แก่

• ยับยั้งรีเฟล็กซ์ที่ระดับไขสันหลัง (spinal reflex) ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นสำคัญให้กล้ามเนื้อหดเกร็ง
• ลดการส่งสัญญาณของเซลล์ประสาทสั่งการ (motor neurons) ไปยังกล้ามเนื้อ
• ช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือดบริเวณกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อได้รับออกซิเจนและสารอาหารดีขึ้น

ผลจากกลไกเหล่านี้ทำให้กล้ามเนื้อที่ตึงหรือหดเกร็งคลายตัวลง อาการปวดลดลง และช่วยให้การเคลื่อนไหวหรือการทำกายภาพบำบัดเป็นไปได้สะดวกและมีประสิทธิภาพมากขึ้น

การใช้ยาที่เหมาะสม

ยาอีเพอริโซนยังไม่รับรองความปลอดภัยในเด็ก

1. ใช้ลดอาการปวดจากการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ (muscle spasm) เช่น ปวดคอ ปวดบ่า ปวดหลัง ปวดไหล่ จากการใช้งานกล้ามเนื้อมากเกินไป ท่าทางที่ไม่เหมาะสม หรือการบาดเจ็บเล็กน้อย

ขนาดยา: ผู้ใหญ่โดยทั่วไปใช้ขนาด 50 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร

ควรใช้ร่วมกับการพักกล้ามเนื้อ การประคบร้อน การนวด หรือการทำกายภาพบำบัด เพื่อให้การรักษาได้ผลดียิ่งขึ้น

2. ใช้คลายกล้ามเนื้อเกร็งจากโรคระบบประสาท (spastic paralysis) เช่น ภาวะกล้ามเนื้อเกร็งจากโรคหลอดเลือดสมอง โรคกระดูกสันหลังเสื่อมที่กดทับเส้นประสาท หรือโรคทางไขสันหลังบางชนิด

ขนาดยา: มักเริ่มที่ 50 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง และปรับตามอาการ โดยขนาดยาสูงสุดไม่ควรเกินวันละ 300 มิลลิกรัม

ควรใช้เป็นยาเสริมร่วมกับการรักษาหลัก เช่น การทำกายภาพบำบัด หรือการรักษาทางศัลยกรรมตามข้อบ่งชี้

3. ใช้รักษาอาการปวดจากระบบกล้ามเนื้อและกระดูก (Musculoskeletal pain) เช่น ปวดหลังส่วนล่าง (low back pain) หรือปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังบางชนิด

ขนาดยา: 50 มิลลิกรัม วันละ 2–3 ครั้ง ตามดุลยพินิจของแพทย์

มักใช้ร่วมกับยาแก้ปวดกลุ่มอื่น เช่น พาราเซตามอล หรือ NSAIDs เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการปวด

ผลข้างเคียง พิษของยา และข้อควรระวัง

โดยทั่วไป Eperisone ถือเป็นยาที่ค่อนข้างปลอดภัย แต่ยังอาจพบผลข้างเคียงได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ในขนาดสูงหรือใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน

ผลข้างเคียงที่อาจพบ

• เวียนศีรษะ มึนงง หรือปวดศีรษะ
• คลื่นไส้ แน่นท้อง หรือไม่สบายท้อง
• อ่อนเพลีย หรือรู้สึกว่ากล้ามเนื้ออ่อนแรงเล็กน้อย
• ผื่นคันหรืออาการแพ้ยา ซึ่งพบได้น้อย

พิษของยา

การใช้ยาเกินขนาดอาจทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะรุนแรง ความดันโลหิตต่ำ หรืออ่อนแรงมากผิดปกติ มีรายงานการเกิดพิษต่อตับได้ แม้จะพบไม่บ่อย แต่ควรระวังโดยเฉพาะในผู้ที่ใช้ยานาน

ข้อควรระวัง

• ควรใช้ด้วยความระมัดระวังในผู้สูงอายุ เนื่องจากอาจเกิดอาการเวียนศีรษะและหกล้มได้ง่าย
• ผู้ที่มีโรคตับควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ยา และอาจต้องติดตามการทำงานของตับ
• ควรหลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ร่วมกับยา เพราะอาจเพิ่มอาการมึนงง
• ไม่ควรใช้ยานี้ติดต่อกันเป็นเวลานานเกิน 2 สัปดาห์ โดยไม่มีการประเมินอาการหรือคำแนะนำจากแพทย์

สรุป

ยาอีเพอริโซน (Eperisone) เป็นยาคลายกล้ามเนื้อที่ออกฤทธิ์ผ่านระบบประสาทส่วนกลาง ช่วยลดอาการหดเกร็งและความตึงตัวของกล้ามเนื้อลาย เหมาะสำหรับใช้ในภาวะปวดกล้ามเนื้อ กล้ามเนื้อเกร็งจากการใช้งานหรือโรคทางระบบประสาทบางชนิด การใช้ยาอย่างเหมาะสมในขนาดที่ถูกต้อง ร่วมกับการรักษาสาเหตุหลักและการฟื้นฟูสมรรถภาพ จะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับประโยชน์สูงสุดและลดความเสี่ยงจากผลข้างเคียงของยา