Pre-diabetes (ภาวะก่อนเบาหวาน) คืออะไร เกิดแล้วแก้ได้ไหม

หลายคนตรวจสุขภาพแล้วพบผลเลือดขึ้นว่า "Pre-diabetes" หรือ "ภาวะก่อนเบาหวาน" จึงเกิดความกังวลว่าจะเป็นโรคเบาหวานหรือไม่ และจำเป็นต้องรับประทานยาตลอดชีวิตหรือเปล่า

ข่าวดีคือ Pre-diabetes ยังไม่ใช่โรคเบาหวาน และเป็นระยะที่สามารถย้อนกลับสู่ภาวะปกติได้ หากปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ทันเวลา จึงถือเป็น "ช่วงเวลาทอง" ของการป้องกันโรคเบาหวานชนิดที่ 2 รวมถึงโรคหัวใจและหลอดเลือดในอนาคต

Pre-diabetes คืออะไร

ภาวะก่อนเบาหวาน คือภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่สูงถึงเกณฑ์การวินิจฉัยว่าเป็นโรคเบาหวาน

คนกลุ่มนี้มักไม่มีอาการผิดปกติ จึงมักตรวจพบจากการตรวจสุขภาพประจำปี หรือการตรวจคัดกรองในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น

• อายุเกิน 35-40 ปี
• น้ำหนักเกินหรืออ้วนลงพุง
• มีประวัติคนในครอบครัวเป็นเบาหวาน
• ออกกำลังกายน้อย
• ความดันโลหิตสูง
• ไขมันในเลือดผิดปกติ
• เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์

Pre-diabetes เกิดจากอะไร

สาเหตุสำคัญเกิดจาก ภาวะดื้อต่ออินซูลิน (Insulin Resistance) ซึ่งหมายถึงเซลล์ของร่างกายตอบสนองต่ออินซูลินลดลง ทำให้กลูโคสเข้าสู่เซลล์ได้ไม่ดี ตับอ่อนจึงต้องผลิตอินซูลินมากขึ้นเรื่อย ๆ

ในช่วงแรก ตับอ่อนยังสามารถผลิตอินซูลินชดเชยได้ ระดับน้ำตาลจึงยังไม่สูงมาก แต่เมื่อเวลาผ่านไป เซลล์เบตาในตับอ่อนเริ่มทำงานลดลง ระดับน้ำตาลในเลือดจึงค่อย ๆ สูงขึ้นจนเข้าสู่ภาวะก่อนเบาหวาน และท้ายที่สุดอาจกลายเป็นโรคเบาหวานเต็มขั้น

ปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะดื้อต่ออินซูลิน

• อ้วน โดยเฉพาะไขมันรอบเอว
• รับประทานอาหารหวานหรือแป้งขัดสีมาก
• เครื่องดื่มน้ำตาลสูง
• ไม่ออกกำลังกาย
• อายุมากขึ้น
• พันธุกรรม
• นอนน้อยหรือเครียดเรื้อรัง

ตรวจ Pre-diabetes ได้อย่างไร

การตรวจที่ใช้บ่อยที่สุด ได้แก่

• FBS (Fasting Blood Sugar) คือระดับน้ำตาลหลังอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง
• HbA1c คือค่าเฉลี่ยระดับน้ำตาลย้อนหลังประมาณ 2-3 เดือน

บางรายอาจตรวจด้วย Oral Glucose Tolerance Test (OGTT) โดยเฉพาะหญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่ผลตรวจ FBS ยังไม่ชัดเจน

เกณฑ์การแปลผล

* โดยทั่วไปควรตรวจยืนยันซ้ำอีกครั้งในวันที่ต่างกัน หากไม่มีอาการของโรคเบาหวานชัดเจน

เกิดแล้วแก้ได้ไหม

ได้ และถือเป็นช่วงที่มีโอกาสแก้ไขได้ดีที่สุด งานวิจัยจำนวนมากพบว่า การลดน้ำหนักเพียง 5-10% ร่วมกับการออกกำลังกายสม่ำเสมอ สามารถลดโอกาสเกิดโรคเบาหวานได้ประมาณ 50-60%

1. ลดน้ำหนัก
   • ตั้งเป้าลดน้ำหนัก 5-10% ของน้ำหนักตัว
   • ลดไขมันรอบเอวเป็นสำคัญ
2. ปรับอาหาร
   • ลดน้ำหวานและเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาล
   • ลดแป้งขัดสี
   • เพิ่มผักทุกมื้อ
   • เลือกข้าวกล้อง ธัญพืชไม่ขัดสี
   • เพิ่มโปรตีนคุณภาพดี
   • หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป
3. ออกกำลังกาย
   • อย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
   • เสริมเวทเทรนนิง 2-3 วันต่อสัปดาห์
4. นอนให้เพียงพอและลดความเครียด ช่วยให้การตอบสนองต่ออินซูลินดีขึ้น
5. เลิกสูบบุหรี่ ช่วยลดความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือดร่วมด้วย
6. ยา
   คนส่วนใหญ่ยังไม่จำเป็นต้องใช้ยา แต่แพทย์อาจพิจารณาให้ยา เช่น metformin ในผู้ที่มีความเสี่ยงสูงมาก เช่น
   
   • BMI สูงมาก
   • อายุน้อยแต่มีภาวะดื้อต่ออินซูลินรุนแรง
   • เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
   • HbA1c ใกล้เกณฑ์เบาหวาน

Pre-diabetes จะกลายเป็นเบาหวานเมื่อไร

ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน แต่หากไม่ปรับพฤติกรรม ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ในทางกลับกัน ผู้ที่ควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกาย และรับประทานอาหารเหมาะสม จำนวนไม่น้อยสามารถกลับมามีระดับน้ำตาลอยู่ในเกณฑ์ปกติได้

ควรติดตามอย่างไร

สรุป

Pre-diabetes เป็นภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดเริ่มสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่ใช่โรคเบาหวาน และเป็นระยะที่สามารถป้องกันหรือชะลอการเกิดโรคได้ดีที่สุด

การตรวจด้วย FBS และ HbA1c ช่วยคัดกรองภาวะนี้ได้ตั้งแต่ระยะแรก ผู้ที่ตรวจพบควรรีบปรับพฤติกรรม ลดน้ำหนัก ออกกำลังกาย และรับประทานอาหารที่เหมาะสม เพราะการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยในวันนี้ อาจช่วยหลีกเลี่ยงโรคเบาหวาน ภาวะแทรกซ้อนทางไต จอประสาทตา หัวใจ และหลอดเลือดได้ในระยะยาว